1739 Sarıbeyoğlu Mustafa İsyanı hakkında okuyorum ve anladığım şu;

Merkezi devlet, taşrada doğrudan ve yekpare bir egemenlik uygulamak yerine, farklı yerel güç odaklarıyla kurduğu değişken ittifaklar aracılığıyla hüküm sürüyordu. Dolayısıyla “devlet–eşkıya çatışması” olarak görünen birçok olay, aslında merkez tarafından tanınan veya desteklenen bir yerel güç ile merkezi himayeden mahrum bırakılan başka bir yerel güç arasındaki mücadelenin devlet diliyle yeniden tanımlanmış olması sanırım.

(Bazı yabancı kaynaklarda "Karacasu İsyanı" şeklinde geçiyor)

Bilinen son tarihli Mısır hiyeroglif yazıtı, 24 Ağustos 394’te, Yukarı Mısır’daki Philae Adası’nda bulunan İsis Tapınağı’nın Hadrianus Kapısı’na kazındı.

Yazıtı bırakan kişi, İsis’in ikinci rahibi Nesmeterakhem’di. Metin, yanında tasviri bulunan Nubyalı tanrı Mandulis’e adanmıştı.

İlginç olan, aynı yerde Demotik yazıyla kaleme alınmış başka bir metnin de bulunması. Hiyeroglif yazıtın 24 Ağustos 394’e tarihlenmesi, bu metin sayesinde mümkün oluyor.

Hiyeroglif metin şu dilekle sona eriyor: “Sonsuza dek ve ebediyen.”

Kaynak: Richard Parkinson, Cracking Codes: The Rosetta Stone and Decipherment (1999), s. 178.

XIX. yüzyılda Karya, Frigya, Likya ve Pisidya antik kentlerine yapılan bir gezinin öyküsü

E. J. Davis 1872 yılında Türkiye’de İzmir’den Denizli’ye ve oradan Antalya’ya uzanan bir gezi yapar. Birçok antik kenti dolaşır, gördüklerini çizer, fotoğraflarını çeker, haritalarını, planlarını çıkartır, yazıtları kaydeder.

Osmanlı toplum yaşantısı ve devlet düzenine ilişkin ilginç gözlemlerde bulunur. Bu önemli geziyi okurken 19. yüzyıl Osmanlı Anadolu’suna ilişkin gözlemlerle karşılaşacağınız gibi aynı zamanda Antik Çağ Anadolu Kentleri hakkında zengin arkeolojik ve tarihsel bilgiler de edineceksiniz.

🔗 Kitap Hakkında

1872 Yılı Batı Anadolu ve Akdeniz Bölgesi Gezi ve Zaman Çizelgesi

Kitaptan Gravürler

Kitaptan Alıntılar

Yolculuğumuzun amacını anlattığımızda pek nazik bir şekilde, “Biz bu işin manasını anlayamadık, bütün dağlar birbirine benzer. Dağları ve eski binaları inceleyerek yörede dolaşmanızın amacı nedir ki, (cevap beklercesine) eğer gizli hazineleri aramak değilse?” dedi. Bunun üzerine büyük, çağdaş şehirlerde hazine bulmanın eski harabelerden daha kolay olduğunu söyledim ve yolculuğumuzun amacını anlatmaya çalıştım; fakat bize pek inanmış gibi görünmüyordu.

Kendi özel tüketimleri için serbestçe birkaç bitki bile yetiştiremiyorlardı. Yok denecek kadar az eğlencesi olan bu yoksul insanlar için tütün kullanmaktan yoksun bırakılmak çok zordu; çünkü tütün, ellerindeki avuntu verici ve onlara göre yaşam için gerekli olan tek şeydi. Bu durumun sebebi ise yeni Tütün Rejisi’ydi (devlet tarafından bir şirkete satılan tütün tekeli).
İstanbul’daki Ermeni veya Yahudi sermaye sahipleri böylelikle çok büyük bir servet kazanacaklardı ve zavallı, sabırlı köylüler Türk devletinin bir başka parasal yükünün baskısına boyun eğmeliydiler!

Doğalarındaki kayıtsızlıktan mı yoksa daha çok perişan devletlerinin etkisi sonucu mu olduğu bilinmez ama bu zavallı insanlar kendi iyilikleri konusunda son derece kayıtsızdı ve sanki kaçınılmaz bir kuralmış gibi çok derin bir yoksulluğa düşüyorlardı. Anadolu’nun gezdiğimiz kısımları, olasılıkla ülkenin en zengin yöreleriydi fakat Büyük Menderes (Meander) Vadisi dışında aynı bozulmuşluk hemen hemen her yere egemendi. Gerçekten de devleti, onun yararına hiçbir şey yapmayan, tersine tüm kayaklarını kurutan, gelecek kuşakların bile gelirlerini, kaynaklarını ipotek eden bir milletten ne beklenebilirdi? Kısacası, başkenti korumak uğruna vilayetler kurban ediliyordu.

İngiliz Arkeoloji Enstitüsü (BIAA - British Institute at Ankara) tarafından yayımlanmış, Antik Çağ Anadolu coğrafyası ve epigrafi (yazıt bilimi) üzerine odaklanan derleme/anı kitabıdır.

Kitabın 12. sayfasındaki “Map of Southwest Asia Minor” (Güneybatı Anadolu Haritası) üzerinde yer alan rotalar, Antik Çağ’da (Helenistik ve Roma Dönemlerinde) Güneybatı Anadolu’da (Karia, Likya, Pisidya, Pamfilya, Frigya ve Isauria bölgelerinde) gerçekleşen önemli askeri seferleri ve inşa edilen ana Roma yollarını ifade etmektedir.

Bu rotalar, antik yazarların (Polybius, Livy, Strabo, Cicero) metinlerinde geçen tarihi olayların, askeri intikallerin ve antik ulaşım ağlarının modern topografya üzerindeki somut karşılığını göstermektedir. Kitaptaki makaleler, bu rotalar üzerindeki yeni bulgular ve yazıtlar vasıtasıyla Antik Çağ coğrafyasındaki belirsiz noktaları aydınlatmayı amaçlar.

`Map of Southwest Asia Minor`

Haritada gösterilen rotaların detaylı açıklaması

Vulso's Route (Manlius Vulso’nun Sefer Rotası - MÖ 189)

Nedir?: Roma Konsülü Gnaeus Manlius Vulso'nun MÖ 189 yılında Galatlara karşı düzenlediği askeri sefer sırasında takip ettiği güzergâhtır.

Güzergâhı: Efes/Laodikeia bölgesinden başlayarak Cibyra (Gölhisar), Sinda, Isinda (Korkuteli), Termessos etekleri, Pamfilya (Attaleia/Antalya ve Perge çevresi), Selge, Eğirdir/Beyşehir gölleri çevresi ve Philomelium (Akşehir) üzerinden Kuzey Galatya'ya doğru uzanır.

Önemi: Kitapta (özellikle 3. ve 4. bölümlerde) bu rotanın geçtiği antik kentlerin (Sinda, Isinda, Lagbe) kesin coğrafi konumlarını ve lokalizasyonlarını tespit etmek için ana nirengi hattı olarak kullanılmıştır.

Cicero's Route (Cicero’nun Eyalet Yolculuk Rotaları - MÖ 51–50)

Nedir?: Ünlü Romalı hatip ve devlet adamı Marcus Tullius Cicero’nun, Roma’nın Cilicia (Kilikya) eyaleti valisi olarak görev yaptığı dönemde (MÖ 51-50) eyaleti içinde seyahat ederken izlediği yollardır.

Güzergâhı: Laodikeia (Denizli/Goncalı) ve Apamea (Dinar) üzerinden iç kara yoluyla Iconium (Konya) ve Philomelium (Akşehir) yönüne; oradan da Toroslar'ı aşarak Kilikya bölgesine geçiş hatlarını gösterir.

Via Sebaste ve Mil Taşları (Roma Eyalet Yolu)

Nedir?: İmparator Augustus döneminde (MÖ 6 civarında) Pisidya bölgesindeki yerel dağlı kabileleri (özellikle Homonadeis ve Pisidyalıları) kontrol altında tutmak ve askeri kolonileri (Antiochia, Cremna, Comama, Parlais vb.) birbirine bağlamak amacıyla inşa edilen ünlü Via Sebaste askeri yol ağıdır.

Güzergâhı: Via Sebaste haritada; Perge, Termessos, Comama, Cremna, Sagalassos, Apollonia, Pisidia Antiochia'sı (Yalvaç) ve Neapolis hattı boyunca net bir şekilde takip edilebilmektedir.

M' Aquillius Road (Manius Aquillius Yolu - MÖ 129 civarı)

Nedir?: MÖ 129 yılında Roma’nın Asya Eyaleti'ni (Provincia Asia) kuran konsül Manius Aquillius tarafından inşa ettirilen Batı Anadolu’daki ilk resmi Roma devlet yoludur.

Güzergâhı: Karia ve Frigya sınırından iç kısımlara (Laodikeia'dan Apamea ve kuzeye) doğru uzanan bağlantı aksını gösterir.

P. Servilius' Route (Publius Servilius Vatia Isauricus’un Seferi - MÖ 77–75)

Nedir?: Romalı komutan Publius Servilius Vatia’nın Toros Dağları'ndaki korsanlara ve Isauria bölgesindeki dağ kavimlerine karşı yürüttüğü zorlu askeri harekâtın rotasıdır.

Güzergâhı: Pamfilya kıyısından (Side/Etenna civarı) başlayarak sarp Toros geçitlerini aşıp Isaura Vetus ve Isaura Nova (Isauria bölgesi) içlerine kadar uzanır.